De Thaise staat: stagnatie en elitisme

In dit artikel:

Thailand is volgens politicoloog en Bangkok Post-columnist Thitinan Pongsudhirak politiek en economisch vastgelopen door twintig jaar machtsbehoud van traditionele elites. De staatsgrepen van 2006 en 2014 brachten geen beloofde politieke vernieuwing, maar leidden tot grondwetswijzigingen, het ontbinden van partijen, gerechtelijke interventies en het afzetten van gekozen leiders. Daardoor is langdurige instabiliteit ontstaan en zijn regeringen vooral bezig met overleven in plaats van met structureel beleid.

De gevolgen zijn inmiddels ook economisch zichtbaar. Thailand groeide tussen 1960 en 1997 gemiddeld 7,5 procent per jaar en tussen 2001 en 2005 nog circa 5 procent, maar kwam in de twee decennia na 2006 uit op gemiddeld slechts 2,6 procent. Vergrijzing, lage productiviteit, technologische veranderingen en toenemende concurrentie uit de regio spelen mee, maar volgens Pongsudhirak is vooral het bestuurlijke vermogen verzwakt. Instituties kunnen minder goed beleid ontwikkelen, coördineren en uitvoeren. Daardoor heeft Thailand kansen gemist in onder meer de halfgeleiderindustrie, terwijl buurlanden wel vooruitgang boekten.

In het verleden maakten politieke sturing, deskundige ambtenaren en beleidscontinuïteit projecten als de ontwikkeling van de Eastern Seaboard, exportgerichte industrialisatie en aansluiting op wereldwijde productieketens mogelijk. Sinds de coup van 2006 zijn gekozen regeringen en politieke partijen echter bewust zwak gehouden, terwijl niet-gekozen instellingen juist meer invloed kregen. Verkiezingen hebben daardoor weinig effect wanneer een winnende partij beleid voert dat het leger, de rechterlijke macht of de top van het ambtenarenapparaat bedreigt.

De grondwet van 2017 gaf benoemde senatoren tijdelijk het recht mee te beslissen over de premierkeuze. Nu die regeling is afgelopen, blijft controle over de Senaat belangrijk, omdat die invloed biedt op benoemingen bij het Constitutioneel Hof, de Kiescommissie en de anticorruptiecommissie. Deze instellingen kunnen op hun beurt partijen en gekozen politici beperken.

Daarom is de vermeende samenspanning rond de Senaatsverkiezingen volgens de auteur van groot belang. Hoewel het bewijs en de getuigenverklaringen zich opstapelen, heeft de Kiescommissie slechts 77 van de 229 verdachten voor vervolging voorgedragen. De regerende Bhumjaithai-partij blijft buiten schot. Dat voedt de indruk dat regels niet voor iedereen gelijk gelden en dat instituties worden gebruikt door machthebbers. Het vertrouwen van de bevolking neemt daardoor verder af.

Pongsudhirak noemt de situatie geen eenvoudige staatskaping door Bhumjaithai, maar het omgekeerde: de staat heeft elites jarenlang ingelijfd en afhankelijk gemaakt. Via benoemingen, status en toegang tot invloedrijke netwerk- en opleidingsprogramma’s, met het National Defence College als bekendste voorbeeld, zijn generaals, ambtenaren, zakenmensen, rechters, politici, media en academici met elkaar verbonden. Deze netwerken bevorderen volgens hem belangenverstrengeling en maken hervormingsgezinde elites medeverantwoordelijk voor de status quo.

Thailand heeft volgens de politicoloog behoefte aan meer transparantie en verantwoording, minder monopolies, eerlijkere kansen voor kleinere bedrijven en nieuw talent, en onderwijs dat zelfstandig denken stimuleert. Zulke hervormingen raken echter gevestigde privileges. Zonder politieke hervormingen en bereidheid van elites om macht en voordelen in te leveren, dreigt de lage groei volgens Pongsudhirak een permanente toestand te worden: politiek verval gekoppeld aan economische stagnatie.