Hoe Siam/Thailand reageerde op de aantrekkingskracht van het Westen

In dit artikel:

De westerse invloed op Siam, vanaf 1949 officieel Thailand, kwam vanaf 1855 sterk op gang na het Bowringverdrag met Engeland. Koning Mongkut (Rama IV) stond open voor westerse wetenschap, techniek en talen, maar wees veel westers gedachtegoed af. Hij steunde wel een rationelere vorm van het boeddhisme en richtte de Thammayuth-sekte op.

Onder zijn zoon Chulalongkorn (Rama V) werd de modernisering aanzienlijk uitgebreid. Hij reisde door Azië en Europa, reorganiseerde het bestuur naar Europees model en liet spoorwegen, een modern leger en andere technische vernieuwingen ontwikkelen. Veel prinsen studeerden in het Westen en bekleedden daarna belangrijke functies. De vorsten hoopten zo de koloniale druk van Groot-Brittannië en Frankrijk te weerstaan, Siam als beschaafde staat te presenteren en hun greep op het land te versterken.

Koning Vajirawudh (Rama VI), die negen jaar in Engeland had gestudeerd, waarschuwde later juist voor een te vergaande overname van westerse kleding en gedrag. Tussen ongeveer 1900 en de Tweede Wereldoorlog woedde hierover een levendig debat. De spanning droeg bij aan de revolutie van 1932, die de absolute monarchie verving door een constitutionele. Militaire leider Plaek Phibunsongkhram probeerde daarna via culturele voorschriften onder meer westerse kleding en nieuwe omgangsvormen op te leggen, terwijl tradities zoals betelkauwen werden verboden.

De invloed werkte echter niet eenzijdig. Buitenlandse elementen werden geselecteerd, aangepast en vaak ver-thai-st. Zo raakten lepel en vork ingeburgerd omdat ze praktisch waren, en werden westerse gebruiken in huwelijksceremoniën plaatselijk overgenomen. Het begrip siwilai, afgeleid van het Engelse ‘to civilize’, kreeg in het Thais bovendien een eigen betekenis en klank. Ook kunst laat de spanning zien: filmregisseur Apichatpong Weerasethakul kreeg internationaal erkenning, maar botste in Thailand met censuur vanwege onder meer homoseksualiteit en religieuze beelden.

Volgens historicus Nidhi Eeosiwong kunnen buitenlandse invloeden alleen wortel schieten wanneer de ontvangende samenleving daarvoor al openingen biedt. Thailand heeft nooit een volledig zuivere, onveranderlijke cultuur gehad: invloeden van onder meer Mon, Khmer, China, India en het Westen zijn ermee verweven. Daarom zijn ook democratie, fastfood en westerse eetgewoonten inmiddels onderdeel van de Thaise cultuur, naast boeddhisme, tempels en traditionele muziek. Wat als typisch Thais of on-Thais geldt, blijft daarmee veranderlijk en omstreden.