Mensen op Sulawesi gebruikten 25.000 jaar geleden al betelnoot

In dit artikel:

Onderzoekers hebben op Sulawesi mogelijk het oudste bewijs gevonden voor regelmatig gebruik van betelnoot. Ze onderzochten menselijke resten van twee vindplaatsen: de oudste persoon leefde ongeveer 25.000 tot 16.000 jaar geleden, de andere circa 7.600 tot 6.300 jaar geleden. Beiden waren jagers-verzamelaars, uit een periode waarin landbouw zich nog niet in dit deel van Zuidoost-Azië had verspreid.

Op hun tanden zaten diepe, afgeronde slijtagegroeven die niet door normaal eten lijken te zijn ontstaan. De vorm past bij het langdurig in de mond houden en zuigen op harde, hele betelnoten. Chemische analyses vonden bovendien sporen van arecoline, de belangrijkste psychoactieve stof in de noot. Proeven met kunstmatig speeksel en menselijke zenuwreceptoren bevestigden dat zelfs een intacte noot genoeg arecoline kan afgeven om het zenuwstelsel te beïnvloeden, al was het effect waarschijnlijk zwakker dan bij het latere kauwen van fijngemaakte noot met kalk en betelblad.

De reden voor het prehistorische gebruik blijft onzeker. Betelnoot kan alertheid en een licht euforisch gevoel veroorzaken, maar ook pijn in de mond verlichten. Mogelijk gebruikten de jagers-verzamelaars de noot daarom tegen tandpijn. Dat kon een schadelijke vicieuze cirkel opleveren: de harde noot sleet het gebit verder af, waardoor bij een van de onderzochte personen de tandholte bloot kwam te liggen en nieuwe pijn en infecties konden ontstaan.

Betelgebruik was later wijdverbreid in Zuidoost-Azië, van Zuid-Azië en Thailand tot Indonesië en eilanden in de Stille Oceaan. In Thailand zijn directe chemische aanwijzingen bekend uit ongeveer 4.000 jaar oude resten, maar de Sulawesi-vondsten gaan duizenden jaren verder terug. Ze suggereren dat de traditie al tijdens het late Pleistoceen of de ijstijd bestond, lang voordat landbouw algemeen werd. De onderzoekers benadrukken wel dat niet kan worden vastgesteld of de noten voor pijnbestrijding, alertheid, genot of een combinatie daarvan werden gebruikt.